Transformationeel Leiderschap

SeePublic

Longreads

In onderstaande Longread beschrijft Guus van Bork het transformationeel leiderschap dat hij in de samenleving waarnam nadat de crisisopvang in Woerden werd bestormd en bekogeld met vuurwerkbommen. Het artikel is een bewerking van zijn lezing in het Pallas Leiderschapscafé.

Ik ben een zoon, een broer, een vriend, een echtgenoot, en binnenkort ook een vader. Ik ben maatschappelijk ondernemer op het snijvlak van privaat, publiek en samenleving. Heb mijn eigen bedrijf en werk nauw samen met partners in allerlei collectieven, zoals Chaos Collective en Inclusionlab. Met het eerste collectief richt ik me op de ontwikkeling van mens en organisatie in het omgaan met complexiteit. Met het tweede samenwerkingsverband werk ik aan een samenleving waarin iedereen tot zijn recht komt.

Daarnaast ben ben ik bestuurslid van een lokale politieke partij. Daarin draag ik verantwoordelijkheid voor een tweeledige beweging: van gemeente naar gemeenschap, en van partij naar beweging. Ik ben lid van een Woerdense Denktank Inwoner en Raad, waarin ik samen met inwoners en politieke partijen beoog het politieke gesprek naar de samenleving te verplaatsen. Ook ben ik initiatiefnemer van Duurzaam Woerden, waarbij ik samen met andere inwoners werk maak van Woerden: groenste stad van het Groene Hart.

In alle activiteiten die ik onderneem wil ik het verschil maken voor de mensen met wie ik werk. De rol die ik daarbij kies is ondergeschikt aan de verantwoordelijkheid die ik wil dragen.

Samen met steeds meer mensen beweeg ik mij flexibel tussen verschillende domeinen: publiek, privaat, en civiel.

Vuurwerkbommen

Woerden is de laatste tijd vaak in het nieuws geweest. En niet altijd op een positieve manier. Op zaterdagmorgen 10 oktober 2015 zat ik aan het ontbijt met mijn vrouw, toen zij riep “Gisteravond is de crisisopvang in Snellerpoort bestormd en bekogeld met vuurwerkbommen!” Ik had de avond ervoor de knallen gehoord, maar kon ze toen niet plaatsen.

Angst, verontwaardiging en machteloze woede maakten zich meester van mij. Angst, dat zoiets gewelddadigs vlak bij mij om de hoek kon plaatsvinden. Verontwaardiging, dat mensen anderen zo na konden staan dat ze dit als de beste manier zagen om zich te uiten. Machteloze woede, over zoveel onbegrip en tegelijkertijd het besef dat je dit niet altijd in de hand hebt. Wat kan ik hier nu aan doen? Hoe kan ik hiermee omgaan?

Op de app-groep van mijn politieke partij gingen ondertussen de berichten heen en weer. En ook op sociale media stroomde het berichten. We waren boos, verdrietig, beschaamd. Het Woerdense hart bloedde. Zo zijn we niet en zo willen we niet gezien worden.

Onze emotie gaf aanleiding om in actie te komen en op te komen voor wat wij belangrijk vinden: een gemeenschap die ruimte biedt aan alle mensen, nieuw en oud.

Waarin we redelijk en op basis van compassie en empathie met elkaar om gaan.

Dat past ook bij Woerden. De mensen in Woerden zijn best een trots volkje. Al sinds ik me kan herinneren, hebben we in Woerden een andere kijk op hoe we met vluchtelingen en minderheden willen omgaan. De Molukse gemeenschap woont bijvoorbeeld verspreid over alle wijken en buurten. Molukkers hebben hun eigen verenigingen, maar zijn een wezenlijk onderdeel van de gemeenschap. Heel anders dan bijvoorbeeld de Molukse gemeenschap in Meppel, waar Molukkers bijna exclusief met elkaar buurten bewonen.

Terug naar wat er die zaterdagmorgen speelde. Burgemeester Victor Molkenboer reageerde snel en adequaat op de crisis die was ontstaan. Hij was aanwezig en zichtbaar en richtte zich daarbij ook duidelijk op wat hij zag als een van de oorzaken; een gebrek aan landelijke visie. “Welke kant gaan we nou op met de vluchtelingenproblematiek?” Zijn optreden gaf de nodige lucht, en maakte dat bezorgde mensen wisten dat er gehandeld werd.

Maar de wens om een daad te stellen was nog levensgroot aanwezig en zwol aan.

Allerlei groepen mensen traden met elkaar in contact.

Politieke partijen, cultuurdragers, kerken, vluchtelingenwerk, de gemeente. Wat is nu wijsheid? vroegen zij zich af. Wat kunnen we doen, zonder dat we een Pegida demonstratie uitlokken? Waarmee kunnen we uitdrukken waar wij voor willen staan en gaan?

Gideonsbende

In de gemeenschap stonden mensen op die het voortouw namen, om rust, verantwoordelijkheid en initiatief te nemen. Jan Wolfsheimer, predikant en mede-initiator van de Vluchtkerk in Amsterdam. Marieke van Noort, van mijn eigen politieke partij. De mensen van Vluchtelingenwerk. En natuurlijk de burgemeester en zijn team.

Een echte Gideonsbende was geboren. Een club mensen die niet door een formele verantwoordelijkheid aan elkaar waren gebonden, maar elkaar juist vond in het feit dat ze moreel leiderschap wilden tonen en een nieuwe betekenis wilden geven aan dat wat er gebeurd was.

De eerste actie van deze bende was om de woede te kanaliseren naar een positieve daad, een blijk van berouw en tegelijkertijd waardering. Via Facebook en Twitter onderhield de gemeente een zeer succesvol live-blog, waarin mensen werden opgeroepen om speelgoed, kleding en allerhande noodzakelijks te doneren. Een waanzinnige dynamiek waar, zo leek het, heel Woerden aan deelnam. Ik zag het en voelde me bijzonder trots! YES WE CAN!

Nog die zaterdagavond kwamen de leiders van de gideonsbende in het café bij elkaar. Ze bogen zich over de vraag: Wat kunnen we doen om de saamhorigheid duurzaam te vergroten? Hoe kunnen we dit moment benutten om deze nieuwe Nederlanders, misschien wel nieuwe Woerdenaren, zich welkom te laten voelen?

Ieder stelde zichzelf de vraag: wat kan mijn rol nu zijn? Ga ik leiden of volg ik?

En ze keken rond, of er nog anderen waren die met hen mee wilden doen. Want alle vrienden die je kunt vinden in zo’n tijd, die helpen!

De foto

En die vrienden, de mensen en initiatieven, waren volop aanwezig. Elders in de stad stond onze stadsdichter Marco van der Bij op. Samen met Martin Daamen, graag geziene gast in het Woerdense nachtleven, nam hij het initiatief om een grote foto maken van allerlei bekende Woerdenaren. Om te laten zien dat het ook anders kan: “Iedereen is van de wereld en de wereld is van Iedereen”.

In het netwerk ging de vraag rond “Wie zetten we op deze foto? Hoe drukken we maximaal de diversiteit van onze gemeenschap uit?” De Gideonsbende hielp ook dit balletje naar het volgende niveau te tillen. Je ziet op de foto de puur-Woerdense slager naast de Islamitische slager. Mensen met en zonder kleurtje. Mensen die zich makkelijk voortbewegen en mensen die daarvoor hulpmiddelen nodig hebben.

Allemaal verbonden met elkaar.

Die foto werd vervolgens overgenomen in allerlei lokale en sociale media. Winkeliers hebben de foto nu nog hangen op hun winkelruiten. En het cultureel centrum heeft de foto in een formaat van twee bij drie meter opgehangen op de buitenmuur. Recht tegenover de Albert Heijn. Dan zie je wat je met elkaar in korte tijd voor elkaar kunt krijgen! Dat als je puur vanuit intrinsieke waarden opereert, je een heel ander patroon dan gebruikelijk krijgt. Je bent niet bezig met precisie in de uitvoering. Door waar je voor staat centraal te stellen in je handelen, ben je iets aan het losmaken, iets aan het ont-regelen. En dat helpt het denken, het goede gesprek en de goede beweging op gang.

Het feest

De belaging van de noodopvang bleef de Woerdense gemeenschap bezighouden. De Gideonsbende had ondertussen het plan opgevat een prachtig feest te organiseren, waarin de diversiteit van de samenleving werd gevierd. Jan Wolfsheimer, een man met een visie vol van menselijke waarden, trad op als spil. Hij zorgde ervoor dat er voortgang bleef, en dat Woerdenaren en statushouders ook echt wilden komen door persoonlijke uitnodigingen. Op 14 februari 2016 was het zover.

De opzet was om samen feest te vieren, muziek te maken, te koken en dus letterlijk te proeven van elkaars cultuur.

Maar toen de kookploeg aan de gang ging, had de dame die de vraag had gekregen dit te leiden, eigenlijk alles al geregeld. Tot aan de culturele menu’s en taakverdeling aan toe. De kunst is om ook in zo’n situatie als transformationeel leider op te treden. De ander er echt bij te betrekken en niet voor die ander te denken. Dergelijk gedrag moet op dat moment door alle betrokken mensen getoond worden. Of je nu de verantwoordelijkheid hebt voor het geheel of om de kookploeg bij elkaar te brengen.

Je ziet dat ook aan de vragen die je elkaar stelt. De vraag verandert dan namelijk van “Kun jij dit en dit gaan maken” naar “Hoe kunnen wij vanmiddag samen aan de slag, zodat we volop kunnen genieten van eten uit al onze culturen?” Dan ben je niet meer met efficiency bezig, maar gezamenlijke creativiteit aan het aanspreken en aanwakkeren!

Met een kleine ingreep van een oplettend figuur was ook de kookploeg vooral weer sámen aan de slag, in plaats van dat er voor ze was gedacht! Het feestelijk diner was bijzonder geslaagd. Een grote groep mensen heeft een prachtige middag gehad en voelde zich werkelijk welkom geheten. De dankbaarheid over en weer voor dit moment was bijna tastbaar. En dat draag je dan ook weer mee naar de andere plekken waar je komt!

Positieve daden en verbondenheid

Wat klein begon, mondde uit in iets groots. Echte verbondenheid met een serie resultaten waarin mensen hun hart en ziel lieten spreken, waarin ze hun menselijke waarden konden, mochten, en zelfs moesten laten zien.

Ik weet dat er een heleboel nieuwe persoonlijke relaties zijn ontstaan tussen Woerdenaren en statushouders, en ook tussen Woerdenaren onderling. Sommige mensen houden nog wekelijks contact met statushouders die nu in Heumensoord zitten en laten hen thuis logeren als het ze daar even teveel wordt. Er is een grote groep Woerdenaren die het gevoel van eerst wil vasthouden: “Je kunt goed terecht in Woerden. Wij willen deze mensen helpen”.

Vandaag is het 10 maart. Het diner is al bijna een maand achter de rug. Ondertussen is er deze week tussen de EU en Turkije stevig onderhandeld over de vluchtelingenproblematiek. Daarmee heeft er niet alleen een verschuiving van niveau plaatsgevonden, maar ook een verschuiving van perspectief. Van het puur menselijke terug naar het anonieme probleem van “stromen mensen”.

Dat zie je ook bij ons lokaal terug. Want nu is het zoeken naar permanente oplossingen. Voor de opvang van vluchtelingen en de huisvesting van statushouders. De bureaucratie neemt toe, en het wordt moeilijker om duurzame resultaten voor elkaar te krijgen.

De echte morele leider onderscheidt zich in dit soort processen, doordat hij of zij altijd op zoek is naar manieren waarop het proces blijft lopen.

Want we weten dat positieve acties en verbondenheid kunnen verzanden in de bureaucratie van alledag.

Hoe ga je daar dan mee om? Wie schakel je in om het gesprek naar de volgende stap te brengen?

Duurzame verandering

Deze casus is een schoolvoorbeeld van complexe problematiek. De meningen zijn verdeeld over alles. Er is geen eenduidige partij aan te wijzen die verantwoordelijkheid heeft. Het spel, de spelregels en ook de spelers zijn fluïde. Spelers komen op basis van hun emotie in beweging en weten op die manier resultaten te boeken. De ene doet dat feitelijk buiten de wet, de ander beweegt zich op een andere, meer verbindende manier. Mensen komen op voor de waarden die ze belangrijk vinden.

Toch is er niet zomaar sprake van een houdbare situatie. Als er geen ontsnappingskanaal is voor de emoties, ontspoort het spel. Dan nemen de ego’s het over en wordt het wij tegen zij. Dan nemen onverwachte gebeurtenissen, zoals de bestorming van de crisisopvang, het over.

De veranderingen moeten duurzaam en zelfstandig zijn. En dat is waar transformationeel leiderschap om de hoek komt kijken.

Vanuit dit type leiderschap zijn mensen en maatschappelijke actiegroepen bijzonder goed in staat zijn om macht uit te oefenen. En ik ben ervan overtuigd dat we dergelijke bewegingen meer en meer gaan zien.

De kunst voor alle spelers in het spel is de verbinding tussen formeel en informeel leiderschap te leren leggen. Of het nu op het niveau van het individu is, of gaat om positieve en vitale verbindingen in de lokale, regionale en nationale gemeenschappen. Gemeenten, organisaties van zorg en welzijn, clubs en verenigingen moeten dat spel beter leren spelen.

Voor veel mensen en organisaties is het een nieuw spel. Er zijn geen eenduidige spelregels, maar uit de casus in Woerden komen wel wat ‘speltips’ naar voren:

  1. Goede vrienden: verbind je met anderen die net als jij willen gáán en zoek naar elkaars aanvullingen.

  2. Intentie en gedrag: Spreek je samen uit over visie en intentie, en wees consequent in je taal en gedrag

  3. Focus: kijk goed naar wat er is en kies waar je het verschil op wil maken.

  4. Eerste stap: Zet die eerste stap, start met handelen en kijk wat het effect is

  5. Aandacht en flexibiliteit: Neem bijzonder goed waar wat er gebeurt, en ben bereid om je strategie aan te passen op basis van je waarnemingen. Zet ‘n nieuwe eerste stap.

Het nieuwe spel vraagt je uit te gaan van je eigen persoonlijke waarden, en die als voedingsbron te gebruiken om samen met anderen te creëren.

Dan houdt de rol die je kiest niet op bij de grenzen van je organisatie. Dan beweeg je jezelf flexibel tussen privaat, publiek en civiel.

 

Foto: Hans van Ommeren

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *


*

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.