De kracht van de gemeenschap

SeePublic

Longreads

Jurgen van der Heijden schrijft op SeePublic een aantal Longreads (wat langere blogs) over de bijzondere kracht van de plek en van de gemeenschap. Hieronder deel twee van een drieluik.

 

Markt, overheid en gemeenschap

Mijn vorige blog begon met behoeften, zoals een dak boven je hoofd, wonen. Kenmerk van behoeften, ook wel belangen, is dat je deze hebt als individu en als samenleving. Denk ook aan voedsel, vervoer, energie, zorg, welzijn en veiligheid. Ander kenmerk van belangen is dat je er nooit klaar mee bent, individueel en als samenleving moet je hiervoor steeds werk verrichten. Zo is er altijd vraag naar energie en zorg. Dit plaatst behoeften, hier belangen, in het centrum van samenleving en economie. Het werk dat we als samenleving hebben aan belangen verdelen we over markt, overheid en gemeenschap. Dat is zo’n beetje les één van ons economisch en bestuurskundig denken, en daarom is fundamenteel dat zich hierin een bijzondere ontwikkeling voordoet:

Binnen gemeenschappen nemen bewonersinitiatieven spontaan werk over van markt en overheid, en gaan markt en overheid helpen sturen.

 

Bewonersinitiatieven

Verbonden als zij zijn met hun plek, dorp of wijk, werken bewoners aan belangen als wonen, zorg, voedsel, vervoer, water, groen, energie, afval en nog veel meer. Dat hebben zij heel lang niet gedaan, omdat markt en overheid deze belangen behartigen en van buitenaf zorgen dat in vrijwel alles in de wijk afzonderlijk wordt voorzien. Dit kalft af en veel mensen willen dit niet langer vanwege het gebrek aan kwaliteit, zij nemen het heft in eigen hand. Zo heeft de Vereniging Duurzaam Soesterkwartier in Amersfoort zich binnen vijf jaar tijd geworpen op energie, groen, wonen, vervoer, een kinderspeelplaats en zorg.

Er ontstaat een steeds sterkere gemeenschap die werkt aan steeds meer belangen.

Dit heeft drie opbrengsten die de kracht van de gemeenschap onderstrepen: ondernemerschap, innovaties en werkgelegenheid.

Blauwvinger Energie is het lokale duurzame energiebedrijf van en voor bewoners van Zwolle, en dit blijkt een broedplaats voor het ondernemerschap van vrijwilligers. Zij ontwikkelen producten en diensten die zij als ondernemer elders kunnen verkopen. Dat kan algemene kennis zijn over zonnepanelen, maar ook over hoe je als collectief een zonne-eiland realiseert. Door deze laatste soort kennis elders als dienst te verkopen helpen de Zwollenaren daar om het werk van bewonerscollectieven te versterken. Dit laatste effect heeft ook een bijzondere categorie producten die de afgelopen jaren speciaal zijn ontwikkeld voor gemeenschappen van bewoners die collectief werken aan energie, zorg, vervoer en andere belangen. Drie voorbeelden van deze innovaties zijn de eilandpolis van VGZ voor het zorgcollectief van bewoners van Texel, ICT voor de besturing van smart grids in de buurt, en ICT voor het online organiseren van zorg en welzijn in de buurt.

Gemeenschappen inspireren tot innovatie van producten en diensten bij bedrijven, instellingen en overheden die zich daarmee speciaal richten op gemeenschappen. Dergelijke innovaties komen ook van bewoners zelf. Voor alle betrokkenen betekent dit werkgelegenheid. Verder slagen gemeenschappen er in om bijvoorbeeld rond zonnepanelen de vraag te vergroten en dat betekent werk voor installateurs. Tot slot slaagt een groeiend aantal gemeenschappen erin om een dag in de week of meer werk te bieden aan een coördinator. In geval van een energiecoöperatie bestaat zijn werk uit het bundelen van de vraag en het daarbij brengen van aanbod, denk aan zonnepanelen. Zowel aan de vraag als aan de aanbodkant zijn mensen bereid om hem daarvoor te betalen.

 

Transactie

Tot de kracht van de gemeenschap behoren nog twee economische effecten

lage transactiekosten en het bijzondere verschijnsel transactiebaten

Tot de kracht van de gemeenschap behoren nog twee economische effecten, lage transactiekosten en het bijzondere verschijnsel transactiebaten. Werken aan belangen binnen de gemeenschap betekent afstemming en dus transactiekosten, maar gemeenschappen kunnen deze vergaand terugbrengen. Neem Austerlitz waar mensen binnen hun zorgcoöperatie werken aan onder meer zorg, welzijn, vervoer, klussen en boodschappen. Hier doet zich de situatie voor dat mensen bij het klussen een afspraak maken over boodschappen, en bij het vervoer daarvan ook de boodschappen van anderen meenemen, waaruit weer een afspraak over een klusje voortkomt, en zo voort. Niets hiervan hoeft via welk kantoor van welke instelling dan ook geregeld te worden, en dat scheelt veel transactiekosten.

Afstemming leidt binnen gemeenschappen niet alleen tot kosten, maar ook tot baten. Mensen vergroten hun kennis, vertrouwen en aantallen contacten, zodat bijvoorbeeld vrijwilligers binnen een zorgcoöperatie beter in staat zijn om professionele aanbieders van zorg in hun wijk aan te sturen. Lastig is om deze transactiebaten af te bakenen van transactiekosten die minder worden.

We kennen het begrip transactiebaten eigenlijk nog niet goed genoeg, omdat het in de gangbare economische theorie nooit tot ontwikkeling is gekomen.

Het komt pas nu op in het kader van recent onderzoek naar belangen en dat is veelzeggend. Blijkbaar is in de gangbare theorie afstemming niet iets waar iets goeds uit voort kan komen, terwijl nieuwe ideeën over samenleving en economie laten zien hoe de gemeenschap baten kan laten voortkomen uit afstemming.

Als het gaat over een goede afstemming dan mag tenslotte aandacht voor de sociale media niet ontbreken. Gemeenschappen starten vaak offline, rond de keukentafel, maar met gebruik van sociale media natuurlijk. Een groot verschil wordt gemaakt wanneer de gemeenschap online gaat, dus een website krijgt. Echt verschil is wanneer de website interactief is, en daarvan kan een facebookpagina al het begin zijn. Zoals gezegd is het bundelen van de vraag, en het brengen van aanbod bij die vraag, een centrale taak voor de meeste gemeenschappen. Een interactieve website kan daarvoor heel goed dienen, je kunt je zelfs afvragen of deze niet noodzakelijk is. Vaak beginnen bewoners daar zelfs mee, maar je kunt je ook afvragen of dat gaat werken zonder ‘offline community’. Daarin kennen mensen elkaar, bouwen zij vertrouwen op en leggen langs die weg contacten. Volgende stap zijn smart grids waarin mensen hun gebruik van energie, apparatuur, auto’s en misschien zelfs van ruimte of zorg geautomatiseerd gaan koppelen. Aangenomen dat zij daarin zelf de hand willen houden, is een offline community noodzaak om deze online community aan te sturen.

 

Tot slot

Professionele sport is aantrekkelijk voor de markt, de overheid stimuleert sport, en de gemeenschap is de trekker van amateursport. Zo verdelen markt, overheid en gemeenschap de meeste belangen, zoals zorg en welzijn. Anno 2015 trekken markt en overheid zich terug uit zorg en welzijn, en zijn er meer dan honderd bewonerscollectieven die zorg en welzijn organiseren. Kern van hun werk is het bundelen van de vraag, opdat beter mogelijk is om daarbij aanbod te brengen van vrijwilligers en professionals. Door als bewoners collectief kennis te hebben van de plek en de mensen kunnen zij vraag en aanbod op bijzonder efficiënte wijze koppelen. Rond de meest gevorderde bewonerscollectieven laten marktpartijen en overheden zich sturen met behulp van deze collectieven. Claim is een efficiëntie die de bezuinigingen op zorg en welzijn ongedaan maakt.

Net zoals bewonerscollectieven zorg en welzijn helpen aansturen, zo sturen zij ook rond energie, voedsel, vervoer en in nog veel meer maatschappelijke sectoren. Veel mensen kunnen hier de verleiding niet weerstaan om te wijzen op de swing of the pendulum: hadden we vroeger niet ook kruisverenigingen die vraag naar zorg bundelden en daarbij aanbod brachten, hadden we niet ook gemeentelijke energiebedrijven, en hadden we veel vroeger niet al de commons, gemeenschappelijke landbouwgronden en andere voorzieningen die mensen deelden als alternatief voor markt en overheid? Ja, en de vergelijking is zeer leerzaam. Die laat echter ook belangrijke verschillen zien, zoals het democratisch gehalte dat hoog is onder de huidige bewonerscollectieven, en laag was binnen kruisverenigingen en gemeentelijke energiebedrijven. Evenzeer leerzaam in de vergelijking is dat bewonerscollectieven zoals de Vereniging Duurzaam Soesterkwartier zich niet storen aan grenzen van sectoren. De swing of the pendulum betekent hoe dan ook een nieuwe ontwikkeling met nieuwe en ook oude kenmerken.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *


*

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.